Posts

पहाडको खोंचमा उदाएको आस्था र विकासको सङ्गम: सुपा देउरालीको धार्मिक, ऐतिहासिक र पुरातात्विक वैभव

Image
  विशेष रिपोर्ट |  नरपानी, अर्घाखाँची महाभारत पर्वत शृङ्खलाको नर्तनाञ्चल पर्वतस्थित कहालीलाग्दो खोंच। जहाँबाट सिरेटो छिचोल्दै नागबेली सडक अघि बढ्छ, त्यहीँ प्रकृतिको अनुपम काखमा विराजमान छ,नेपालकै एक प्रख्यात शक्तिपीठ 'सुपा देउराली' । करिब ४,५०० फिटको उचाइमा अवस्थित यस मन्दिरले केवल लाखौं भक्तजनको धार्मिक आस्था मात्र बोकेको छैन, बाइसे-चौबीसे राज्यकालको इतिहास, पुरातात्विक रहस्य र आधुनिक समाज रूपान्तरणको जीवित कथा पनि सँगै बोकेको छ। इतिहास र किंवदन्तीको रोमाञ्चक सङ्गम सुपा देउरालीको इतिहास जति प्राचीन छ, यससँग जोडिएका किंवदन्तीहरू त्यति नै रहस्यमयी छन्। प्राप्त ऐतिहासिक तथ्यहरूका अनुसार, वि.सं. १६०० तिर खाँचीका राजा विश्वपाल शाहले आफ्नी छोरी सुवर्ण कुमारीको सम्झनामा यहाँ भगवतीको स्थापना गरेका थिए। तर, स्थानीय जनश्रुतिले अर्कै मार्मिक कथा बोल्छ। बाइसे-चौबीसे युगमा भारतको बलरामपुरकी राजकुमारीलाई विवाह गरेर ल्याउँदा बाटोमा दुलहीको जातिको विषयमा विवाद भयो। त्यो सामाजिक अपमान सहन नसकी राजकुमारीले पालकीभित्रै प्राण त्याग गरिन्। त्यसपछि गाउँमा अनिष्ट हुन थालेपछि तिनै मृत राजकुमारीलाई ...

अन्तरिक्ष बजारमा बेइजिङको नयाँ साम्राज्य: विश्वव्यापी 'स्पेस हब' बन्ने चीनको महत्त्वाकांक्षी उडान

Image
राजनीतिक र सांस्कृतिक शक्तिको केन्द्रका रूपमा विश्वमा बिख्यात चिनियाँ राजधानी बेइजिङले अब आफ्नो पहिचानको दायरा फराकिलो बनाएको छ। पछिल्लो समय यो सहर निजी क्षेत्रको नेतृत्वमा विश्वव्यापी व्यावसायिक अन्तरिक्ष उडान (कमर्सियल स्पेसफ्लाइट) को नयाँ मुकाम बन्ने दौडमा तीव्र गतिमा अगाडि बढिरहेको छ। हालै मात्र बेइजिङस्थित निजी एयरोस्पेस कम्पनी 'ल्यान्डस्पेस'ले आफ्नो 'झुक्वे-२ई वाई६' रकेटको मद्दतले दुईवटा भूउपग्रह (स्याटेलाइट) सफलतापूर्वक पृथ्वीको कक्षमा स्थापित गर्‍यो। यस सफलताले बेइजिङको उदीयमान अन्तरिक्ष उद्योगले कति छिटो प्राविधिक छलाङ मारिरहेको छ भन्ने स्पष्ट पार्छ। उत्तरी हाइडियन: अन्तरिक्ष क्रान्तिको नयाँ केन्द्रबिन्दु बेइजिङको उत्तरी क्षेत्रमा पर्ने हाइडियनमा अहिले यस ऐतिहासिक रूपान्तरणको मुख्य हब बनेको छ। यहाँ करिब १०० अर्ब युआन (१४.७ अर्ब अमेरिकी डलर) को विशाल 'एयरोस्पेस क्लस्टर' निर्माण भइरहेको छ। यसले स्याटेलाइटको डिजाइन गर्नेदेखि लिएर अन्तरिक्ष डाटाको विश्लेषण गर्नेसम्मका सम्पूर्ण कामहरूलाई एउटै छातामुनि ल्याएको छ। हाइडियनको सामर्थ्य झल्काउने केही तथ्यहरू: कम्प...

के विश्वकपमा जुर्ला मेसी र रोनाल्डोको अन्तिम महाभिडन्त ?

Image
आधुनिक फुटबलको करिब २० वर्ष दुई ध्रुवमा बाँडियो,एउटा ध्रुवमा अर्जेन्टिनी जादुगर लियोनल मेसी र अर्कोमा पोर्चुगिज गाेल मेसिन क्रिस्टियानो रोनाल्डो। यी दुई हस्तीहरूले सन् २०२३ मै युरोपेली क्लब फुटबलको सर्वोच्च मञ्चलाई बिदा गर्दै क्रमशः अमेरिकाको इन्टर मायामी र साउदी अरेबियाको अल नासरलाई आफ्नो नयाँ गन्तव्य बनाए। तर, फुटबल पण्डित र समर्थकहरूको मनमा अझै एउटा प्रश्न अनुत्तरित छ, के विश्व फुटबलको सबैभन्दा ठूलो क्यानभास अर्थात् 'विश्वकप'मा यी दुईको प्रत्यक्ष रणनीतिक भिडन्त कहिल्यै होला? सन् २००६ को जर्मनी संस्करणबाट एकैपटक विश्वकपको यात्रा सुरु गरेका यी दुई महारथीले अहिलेसम्म यस महाकुम्भमा एकअर्काको सामना गर्नु परेको छैन। तर यसपटकको प्रतियोगिताको 'फिक्स्चर' र 'ड्र' को गणितीय समीकरणले यो बहुप्रतीक्षित ऐतिहासिक भिडन्तको ढोका भने खुला गरिदिएको छ। क्लबको राइभलरी, अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चको खडेरी ला लिगामा बार्सिलोना र रियल म्याड्रिडको जर्सीमा यी दुईले कैयौं पटक 'एल क्लासिको'को मैदान तताए। डिसेम्बर २०२० मा च्याम्पियन्स लिगअन्तर्गत युभेन्टसले बार्सिलोनालाई ३-० ले स्तब्ध पा...

"फ्रान्सेली रेकर्ड ताेडेर उदाएका ' फुटवलका निर्मम सुनामी' " किलियन एम्बाप्पे !"

Image
फ्रान्सेली फुटबलको उर्वर भूमिले जस्ट फन्टेन, मिशेल प्लाटिनी, जीन-पियरे पापिन र थियरी हेनरी जस्ता महान् हस्तीहरू जन्मायो। तर, जब विपक्षीको पोस्टमाथि निर्मम प्रहार गर्ने र गोलको वर्षा गर्ने कुरा आउँछ, तब सेनेगलविरुद्धको विश्वकप उद्घाटन खेलपछि एउटा अकाट्य सत्य स्थापित भएको छ, किलियन एम्बाप्पे उनको अगाडि इतिहासका ती सबै सुनौला पानाहरू फिका पर्छन्। मात्र २७ वर्षको उमेर। रियल मड्रिडका यी जादुगर फरवार्डले ५८ अन्तर्राष्ट्रिय गोलसहित ओलिभियर जिरुडलाई पछि पार्दै आफूलाई फ्रान्सको 'सर्वकालीन सर्वाधिक गोलकर्ता' को सिंहासनमा स्थापित गरेका छन्। यो केवल एउटा रेकर्डको पतन होइन, यो विश्व फुटबलमा एम्बाप्पे युगको डरलाग्दो उद्घोष हो। आफ्नै रेकर्ड तोडिएपछि पण्डितको रूपमा बोल्दै जिरुडले भने, "बधाई छ किलियन! म उनको लागि धेरै खुसी छु। यो स्वाभाविक थियो। उनले अब फ्रान्सका हरेक कीर्तिमान तोड्नेछन्,चाहे त्यो सर्वाधिक खेल होस् वा गोल। मलाई लाग्छ उनले सजिलै १०० गोलको आँकडा पार गर्नेछन् र मिरोस्लाभ क्लोजको विश्वकप रेकर्ड पनि खरानी बनाउनेछन्। उनी साँच्चिकै अद्भुत क्षमताका छन्।" तथ्यांक जसले फुटबल पण...

टिकिटाकाको चिहान: स्पेनको अहङ्कार जलाउने केप भर्डेको 'अभेद्य पर्खाल' र ४० वर्षे बाघको गर्जन!

Image
फुटबल प्रेमी पाठकहरूलाइ आज म  मैदानमा घटेको यस्तो महासंग्रामको नालीबेली सुनाउँदैछु, जसले विश्व फुटबलको मानचित्रमा भूकम्प मात्र ल्याएको छैन, ठुला टिमको घमण्डलाई मैदानको धुलोमा मिलाइदिएको छ। स्पेन—विश्व फुटबलको महारथी, 'टिकिटाका' को जादुगर! अनि अर्कोतर्फ केप भर्डे—विश्वकपको मञ्चमा भर्खरै बामे सर्न लागेको सानो अफ्रिकी राष्ट्र। कागजमा हेर्दा यो खेल हात्ती र कमिलाको लडाइँ जस्तो लाग्थ्यो। स्पेनले सोच्यो होला, "आज गोलको वर्षा हुन्छ।" तर अहँ! मैदानमा जे देखियो, त्यसले सारा विश्वको मुटुको ढुकढुकी बढाइदियो। केप भर्डेले स्पेनलाई हराएन, तर स्पेनको छातीमा टेकेर विश्वलाई आफ्नो उपस्थितिको डरलाग्दो सन्देश भने पक्कै दियो! १. स्पेनिस 'बुलेट ट्रेन' लाई रोक्ने फलामे पर्खाल   फुटबल सधैं आक्रमणको खेल मात्र होइन; कहिलेकाहीँ आफ्नै किल्ला बचाउनु पनि युद्ध जित्नु सरह हुन्छ। हिजो केप भर्डेले मैदानमा ११ जना खेलाडी उतारेको थिएन, उनीहरूले आफ्नै पेनाल्टी बक्स वरपर ११ वटा सिमेन्टका पिल्लर गाडेका थिए। विङ्गरदेखि मिडफिल्डरसम्म सबैले ज्यानको बाजी लगाए। स्पेनले लगातार आक्रमणको हुरी त चलायो, तर क...

फ्रान्सेली 'बुलेट' सामु सेनेगलको 'घातक पासो' : आज राति फ्रान्सको अग्निपरीक्षा !

Image
फिफा विश्वकप २०२६ को समूह 'आई' अन्तर्गत आज राति न्युयोर्कको मैदानमा फुटबलको वास्तविक रणभूमि तयार हुँदैछ। एकातिर पूर्व विश्व च्याम्पियन फ्रान्स आफ्नो पूरै शक्तिसहित मैदानमा उत्रिँदैछ भने, अर्कोतिर अफ्रिकी सिंह 'सेनेगल' सिकारका लागि भोको छ। यो केवल एउटा खेल होइन, दुई विपरीत तर उत्तिकै खतरनाक फुटबल शैलीबीचको प्राणघातक भिडन्त हो। फ्रान्स: डिफेन्स भत्काउने 'बारुदी आँधी' डिडिएर डेसच्याम्प्सको टोली यसपटक विपक्षीका लागि कुनै दुःस्वप्नभन्दा कम छैन। फ्रान्सको रणनीतिक सन्तुलनले जो कोहीलाई पनि घुँडा टेक्न बाध्य पार्न सक्छ। विनाशकारी अग्रपङ्क्ति: किलियन एम्बाप्पेको बुलेट जस्तो गति र उस्मान डेम्बेलेको छकाउने कलाले सेनेगलको डिफेन्सलाई तहसनहस पार्न सक्छ। यो जोडी मैदानमा उत्रिँदा विपक्षीको रक्षापङ्क्तिमा भूकम्प जानु स्वाभाविक हो। अभेद पर्खाल: औरेलियन चुवामेनी र एड्रियन राबियोटले मिडफिल्डमा कब्जा जमाउनेछन्। रक्षापङ्क्तिमा रहेका विलियम सालिबा र डायोट उपामेकानोको पर्खाल फोड्नु भनेको सेनेगलका लागि फलामको चिउरा चपाउनु सरह हुनेछ। सेनेगल: साइलेन्ट किलर र घातक प्रत्याक्रमण सेनेगललाई ...

'वान मिस्टेक, गेम फिनिस' : विश्वकपको चक्रव्यूहमा जब महारथीहरूको घमण्ड गर्ल्याम्म ढल्छ!

Image
फुटवल खेलको मैदानमा इतिहासले गोल गर्दैन, वर्तमानले बोल्छ। जब रेफ्रीको ह्विसल बज्छ, कागजी तथ्याङ्क र स्टार खेलाडीको रवाफ,टिम समर्थककाे भिड हावामा बिलाउँछ। फिफा विश्वकप २०२६ का पछिल्ला तीन भिडन्तले एउटा निर्मम सत्यलाई उजागर गरेका छन्— यहाँ गल्तीको कुनै क्षमादान छैन। 'वान मिस्टेक, गेम फिनिस!' उपाधिका दाबेदार मानिएका युरोपियन र दक्षिण अमेरिकी महारथीहरू नवप्रवेशी र अन्डरडग टोलीको रणनीतिक जालमा नराम्ररी फसेका छन्। स्पेनको खडेरी, बेल्जियमको संघर्ष र उरुग्वेको 'हार्ट-अट्याक' मोमेन्टले यसपटकको विश्वकपको समीकरण कति खतरनाक छ भन्ने स्पष्ट पारिदिएको छ। १. स्पेनको अहंकारमाथि केप भार्डेको 'बज्रपात' युरोपियन च्याम्पियन स्पेनले सायद सपनामा पनि सोचेको थिएन कि विश्वको तेस्रो सानो राष्ट्रले उसको विश्वकप अभियानको सुरुवातमै यति भयानक तगारो खडा गर्नेछ। एट्लान्टाको मैदानमा ६७ हजार दर्शक साक्षी राखेर केप भार्डेले स्पेनिस 'टिकी-टाका'लाई माटोमा मिलाइदियो। ४० वर्षे पर्खाल: केप भार्डेका गोलरक्षक भोजिन्हा उमेरले ४० पुगे पनि स्पेनिस स्ट्राइकरहरूका लागि उनी अभेद्य फलामे पर्खाल बने। उन...