"फुटबलको महाकुम्भ": फिफा विश्वकपका ५०  रोचक, अनौठा र ऐतिहासिक तथ्यहरू

फुटबल केवल एउटा खेल मात्र होइन, यो त करोडौँ मानिसहरूको भावना, ढुकढुकी र महाउत्सव हो। सन् १९३० मा उरुग्वेको सानो रंगशालाबाट सुरु भएको फिफा विश्वकप (FIFA World Cup) को यात्रा आज विश्वकै सबैभन्दा बढी हेरिने खेलकुद प्रतियोगिता बनेको छ।इतिहासकाे नजरबाट हेर्दा, विश्वकपको ९ दशकभन्दा लामो इतिहासमा यस्ता अनेकौँ किस्सा, रेकर्ड र अनौठा घटनाहरू छन् जसले यो खेललाई जीवन्त बनाएका छन्। आजको यस ब्लग पोस्टमा हामीले विश्वकप इतिहासका ५० वटा सबैभन्दा रोचक र आश्चर्यजनक तथ्यहरू संकलन गरेका छौँ।

⚽ प्रारम्भिक काल र ऐतिहासिक सुरुवात 

१. सुरूवात : सन् १९३० मा भएको पहिलो विश्वकपमा कुनै छनोट खेल (Qualifying Matches) भएनन्। फिफाको निमन्त्रणा स्वीकार गरेर मात्र १३ वटा देशले भाग लिएका थिए।

२. पहिलो गोलको कीर्तिमान: विश्वकप इतिहासको पहिलो गोल फ्रान्सका लुसियन लाउरेन्ट (Lucien Laurent) ले १३ जुलाई १९३० मा मेक्सिको विरुद्ध गरेका थिए।

३. एउटै खेलाडी, दुई देश: 'लुइस मोन्टी' एकमात्र यस्ता खेलाडी हुन् जसले दुई फरक देशका लागि विश्वकप फाइनल खेले। उनले १९३० मा अर्जेन्टिना र १९३४ मा इटालीबाट फाइनल खेलेका थिए।

४. जुत्ता विना खेल्ने अडान र फिर्ता: सन् १९५० को विश्वकपमा भारतले छनोट भएर पनि नाम फिर्ता लियो। चर्चा अनुसार फिफाले जुत्ता नलगाई (खाली खुट्टा) खेल्न अनुमति नदिएका कारण भारतले नखेलेको बताइन्छ, यद्यपि आर्थिक र व्यवस्थापकीय कारण पनि मुख्य थियो।

५. खाटमुनि लुकाइएको ट्रफी: दोस्रो विश्वयुद्धको समयमा (१९४२ र १९४६) विश्वकप हुन सकेन। त्यसबेला फिफाका इटालियन उपाध्यक्ष ओट्टोरिनो बारासीले सक्कली जुल्स रिमेट ट्रफी नाजी सेनाबाट जोगाउन आफ्नो ओछ्यानमुनि जुत्ताको बक्समा लुकाएर राखेका थिए।

६. सबैभन्दा सानो विजेता: सन् १९३० मा पहिलो विश्वकप जित्दा उरुग्वेको जनसंख्या मात्र १५ लाख जति थियो। जनसंख्याको हिसाबले विश्वकप जित्ने यो संसारकै सबैभन्दा सानो देश हो।

७. टेलिभिजन युगको सुरुवात: सन् १९५४ मा स्विट्जरल्यान्डमा आयोजित विश्वकप इतिहासमै पहिलो पटक टेलिभिजनमा प्रत्यक्ष प्रसारण गरिएको थियो।

८. पहिलो ह्याट्रिक: विश्वकपमा पहिलो ह्याट्रिक गर्ने खेलाडी अमेरिकाका बर्ट पाटेनाउड (Bert Patenaude) हुन्, जसले १९३० मा पराग्वे विरुद्ध यो सफलता पाएका थिए।

९. एउटै खेलमा १२ गोल: सन् १९५४ को विश्वकपमा अस्ट्रिया र स्विट्जरल्यान्डबीच भएको क्वार्टरफाइनल खेलमा कुल १२ गोल (अस्ट्रिया ७-५ ले विजयी) भएको थियो। यो विश्वकप इतिहासकै एउटै खेलमा सबैभन्दा बढी गोल भएको ऐतिहासिक रेकर्ड रहेकाे खेल हो।

१०. पहिलो गोलरहित (0-0) खेल: विश्वकपका सुरुवाती तीन संस्करणका कुनै पनि खेल गोलरहित टुङ्गिएनन्। सन् १९५८ मा मात्रै ब्राजिल र इङ्गल्यान्डबीचको खेल इतिहासकै पहिलो गोलरहित (0-0) बराबरीमा सकियो।

🏆 ट्रफी र चोरीका सनसनीपूर्ण किस्सा 

११. कुकुरले फेला पारेको ट्रफी: सन् १९६६ को विश्वकप सुरु हुनुभन्दा केही महिना अघि लन्डनमा ट्रफी चोरी भएको थियो। पछि 'पिकल्स' नामको एउटा पाल्तु कुकुरले झाडीभित्र अखबारमा बेरिएको अवस्थामा उक्त ट्रफी सुँघेर फेला पारेको थियो।

१२. ट्रफी सधैँका लागि ब्राजिललाई: सन् १९७० मा ब्राजिलले तेस्रो पटक विश्वकप जितेपछि तत्कालीन नियम अनुसार जुल्स रिमेट ट्रफी स्थायी रूपमा ब्राजिललाई दिइयो।

१३. फेरि गायब र पग्लिएको ट्रफी: ब्राजिलले स्थायी रूपमा राखेको उक्त ट्रफी सन् १९८३ मा रियो दि जेनेरियोबाट पुनः चोरी भयो। इतिहासकारहरूका अनुसार चोरहरूले उक्त सुनको ट्रफी पगालेर बेचेका थिए, जुन कहिल्यै भेटिएन।

१४. नयाँ ट्रफीको डिजाइन: सन् १९७४ देखि प्रयोगमा आएको हालको ट्रफी इटालियन कलाकार सिल्भियो गाजानिगाले डिजाइन गरेका हुन्। यो १८ क्यारेटको ६.१७५ केजी ठोस सुनबाट बनेको छ।

१५. विजेताले ट्रफी घर लैजान पाउँदैनन्: अचेल विजेता टोलीलाई सक्कली ट्रफी उत्सव मनाउन मात्र दिइन्छ। उत्सव सकिएपछि फिफाले उक्त ट्रफी फिर्ता लिन्छ र देश फर्किनका लागि  सुनको जलप लगाएको 'प्रतिकृति' दिने गर्दछ।

👑 खेलाडी र व्यक्तिगत महाकीर्तिमानहरू 

स्थान	खेलाडी (देश)	विश्वकप करियर गोल
१	मिरोस्लाभ क्लोज (जर्मनी)	१६ गोल
२	रोनाल्डो नाजारियो (ब्राजिल)	१५ गोल
३	गर्ड मुलर (जर्मनी)	१४ गोल

१६. गोलको राजा: जर्मनीका मिरोस्लाभ क्लोज (Miroslav Klose) विश्वकप इतिहासकै सबैभन्दा बढी गोल गर्ने खेलाडी हुन्। उनले ४ वटा विश्वकप (२००२-२०१४) खेल्दै कुल १६ गोल गरेका छन्।

१७. किंग पेलेको सर्वकालीन रेकर्ड: ब्राजिलका महान खेलाडी पेले (Pelé) संसारकै एकमात्र यस्ता खेलाडी हुन् जसले तीन पटक (१९५८, १९६२, र १९७०) विश्वकपको उपाधि जितेका छन्।

१८. कान्छा गोलकर्ता: पेले विश्वकप इतिहासकै सबैभन्दा कान्छा गोलकर्ता पनि हुन्। सन् १९५८ मा वेल्स विरुद्ध गोल गर्दा उनी मात्र १७ वर्ष २३९ दिनका थिए।

१९. उमेरलाई माथ दिने गोलरक्षक: सन् २०१८ को विश्वकपमा इजिप्टका गोलरक्षक एसाम एल-हाडारी (Essam El-Hadary) ४५ वर्ष १६१ दिनको उमेरमा मैदान उत्रिएर विश्वकपकै सबैभन्दा जेठो खेलाडीको कीर्तिमान बनाए।

२०. ११ सेकेन्डको जादु: विश्वकप इतिहासको सबैभन्दा तीव्र गतिको गोल टर्कीका हाकान सुकुर (Hakan Şükür) को नाममा छ। उनले सन् २००२ मा दक्षिण कोरिया विरुद्ध खेल सुरु भएको मात्र ११ सेकेन्डमा गोल गरेका थिए।

२१. एउटै खेलमा ५ गोल: सन् १९९४ को विश्वकपमा रुसका ओलेग सालेन्को (Oleg Salenko) ले क्यामरुन विरुद्ध एक्लैले ५ गोल गरेका थिए, जुन एउटै खेलमा एकै खेलाडीले गरेको सबैभन्दा बढी गोल हो।

२२. एउटै संस्करणमा १३ गोल: फ्रान्सका जस्ट फोन्टेन (Just Fontaine) ले सन् १९५८ को एउटै विश्वकपमा १३ गोल गरेका थिए। आजको आधुनिक फुटबलमा एउटै संस्करणमा यो रेकर्ड तोड्न असम्भव जस्तै मानिन्छ।

२३. पाँच विश्वकपमा गोल: पोर्चुगलका सुपरस्टार क्रिस्टियानो रोनाल्डो पाँच फरक विश्वकप संस्करण (२००६, २०१०, २०१४, २०१८, र २०२२) मा गोल गर्ने विश्वकै एकमात्र खेलाडी हुन्।

२४. सबैभन्दा बढी खेल खेल्ने जादुगर: अर्जेन्टिनाका लियोनेल मेस्सीले सन् २०२२ को फाइनल खेलसँगै विश्वकपमा सबैभन्दा बढी २६ खेल खेल्ने लोथर म्याथ्युज (२५ खेल) को रेकर्ड तोडेका थिए।

२५. तीन फरक दशकमा गोल: लियोनेल मेस्सी विश्वकपको इतिहासमा आफ्नो किशोरावस्था (Teens), २० को दशक (20s) र ३० को दशक (30s) मा गोल गर्ने एकमात्र खेलाडी हुन्।

२६. फाइनलमा दुई ह्याट्रिकको इतिहास: विश्वकपको फाइनल खेलमा ह्याट्रिक गर्ने इतिहासमा दुई जना मात्र छन् - सन् १९६६ मा इङ्गल्यान्डका सर जिओफ हर्स्ट र सन् २०२२ मा फ्रान्सका किलियन एमबाप्पे।

२७. युवा र वृद्ध कप्तानको फाइनल: इटालीका डिनो जोफ (Dino Zoff) सन् १९८२ मा ४० वर्षको उमेरमा विश्वकप जित्ने सबैभन्दा वृद्ध कप्तान हुन्।

२८. दोहोरो भूमिकामा सफल महागुरुहरू: मारियो जागालो (खेलाडी, मुख्य र सहायक प्रशिक्षक गरी तीनै भूमिकामा विजयी), फ्रान्ज बेकनबाउर र डिडियर डेसच्याम्प्स यस्ता व्यक्तित्व हुन् जसले खेलाडी र प्रशिक्षक दुवै भूमिकामा विश्वकप जितेका छन्।

२९. पहिलो भौतिक रातो कार्ड: विश्वकप इतिहासमा मैदानबाट खेलाडी बाहिर निकाल्ने क्रम सन् १९३० देखि नै सुरु भए पनि, सन् १९७४ को विश्वकपमा मात्रै चिलीका कार्लोस कास्जेलिले पहिलो पटक 'भौतिक रूपमा' (Physical) रातो कार्ड पाएका थिए।

३०. सबैभन्दा द्रुत रातो कार्ड: सन् १९८६ मा उरुग्वेका होसे ब्याटिस्टाले स्कटल्यान्ड विरुद्धको खेलमा मैदान छिरेको मात्र ५६ सेकेन्डमा रातो कार्ड पाएर बाहिरिनु परेको थियो।

🌍 देश, रंगशाला र दर्शकका कीर्तिमान 

३१. सधैँ सहभागी ब्राजिल: ब्राजिल विश्वकै एकमात्र यस्तो देश हो जसले सन् १९३० देखि हालसम्मका हरेक विश्वकप संस्करणमा भाग लिएको छ। उसले कहिल्यै छनोट चरण पार गर्न नसकेर विश्वकप गुमाउनु परेको छैन।

३२. दर्शकको महासागर: सन् १९५० को उरुग्वे र ब्राजिलबीचको फाइनल (माराकानाजो) खेलमा ब्राजिलको माराकाना स्टेडियममा आधिकारिक रूपमा १,७३,८५० दर्शक उपस्थित थिए। अनौपचारिक रूपमा यो संख्या २ लाखभन्दा बढी रहेको अनुमान गरिन्छ, जुन खेलकुद इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो दर्शक उपस्थिति हो।

३३. सबैभन्दा कम दर्शक: सन् १९३० मा रोमानिया र पेरुबीचको खेल हेर्न मात्र ३०० जना दर्शक मैदान पुगेका थिए, जुन विश्वकप इतिहासकै सबैभन्दा कम दर्शक संख्या हो।

३४. उपविजेताको ह्याट्रिक (अभागी टोली): नेदरल्यान्ड्स (Netherlands) तीन पटक (१९७४, १९७८, र २०१०) विश्वकपको फाइनलमा पुगेर पनि अहिलेसम्म एक पटक पनि उपाधि जित्न नसकेको सबैभन्दा अभागी टोली मानिन्छ।

३५. आयोजक देश बाहिरै: सन् २०१० मा दक्षिण अफ्रिका विश्वकपको इतिहासमा पहिलो चरण (Group Stage) बाटै बाहिरिने पहिलो आयोजक राष्ट्र बनेको थियो (पछि २०२२ मा कतार पनि बाहिरियो)।

३६. क्रिकेट विश्वकप विजेता र फुटबल विश्वकप छनोट खेल्ने खेलाडी: वेस्ट इन्डिजका महान ब्याटर सर भिवियन रिचर्ड्स एकमात्र यस्ता खेलाडी हुन् जसले क्रिकेटको मूल विश्वकप जित्नुका साथै फुटबल विश्वकपको छनोट चरण (Antigua र Barbuda को तर्फबाट १९७४ को छनोट) मा पनि भाग लिएका थिए।

३७. सबैभन्दा सानो जनसंख्या भएको सहभागी: सन् २०१८ को विश्वकपमा छनोट भएको आइसल्यान्ड (Iceland) मात्र ३ लाख ३४ हजार जनसंख्या भएको देश हो, जुन विश्वकप खेल्ने इतिहासकै सबैभन्दा कम जनसंख्या भएको राष्ट्र हो।

३८. महादेशीय प्रभुत्व: आजसम्मका सबै २२ वटा विश्वकपको उपाधि केवल दुई महादेश (दक्षिण अमेरिका र युरोप) का देशहरूले मात्र जितेका छन्।

३९. युरोपको लगातार चार जित: सन् २००६ (इटाली), २०१० (स्पेन), २०१४ (जर्मनी), र २०१८ (फ्रान्स) गरी लगातार चार पटक युरोपेली राष्ट्रले विश्वकप जितेर नयाँ रेकर्ड कायम गरे, जसलाई २०२२ मा अर्जेन्टिनाले क्रमभङ्ग गर्‍यो।

४०. एउटै खेल मात्र खेल्ने देश: इन्डोनेसिया (सन् १९३८ मा 'डच इस्ट इन्डिज' को नामबाट) विश्वकपको इतिहासमा मात्र एउटा खेल खेल्ने एकमात्र देश हो। त्यतिबेला पुराना नकआउट ढाँचा भएकाले पहिलो खेलमै हङ्गेरीसँग ६-० ले पराजित भएपछि टोली बाहिरिएको थियो।

💥 आधुनिक ट्वीस्ट र अविश्वसनीय क्षणहरू 

"त्यो गोल थोरै म्याराडोनाको टाउकोले र थोरै भगवानको हातले भएको थियो।" — डिएगो म्याराडोना (१९८६)

४१. म्याराडोनाको 'ह्यान्ड अफ गड': सन् १९८६ मा अर्जेन्टिनाका डिएगो म्याराडोनाले इङ्गल्यान्ड विरुद्ध हातले गोल गरेका थिए, जसलाई उनले आफैँले 'द ह्यान्ड अफ गड' को संज्ञा दिए। सोही खेलमा उनले ६ जना डिफेन्डरलाई छलाउँदै गरेको दोस्रो गोललाई 'शताब्दीकै उत्कृष्ट गोल' (Goal of the Century) मानिन्छ।

४२. जिदानको त्यो टाउको प्रहार: सन् २००६ को फाइनल खेलमा फ्रान्सका महान खेलाडी जिनेदिन जिदानले इटालीका डिफेन्डर मार्को मातेराज्जीलाई छातीमा टाउकोले प्रहार (Headbutt) गरेर रातो कार्ड पाएको घटना विश्वकपकै सबैभन्दा नाटकीय क्षणमध्ये एक हो।

४३. घरेलु मैदानमा ब्राजिलको महाविपत्ति: सन् २०१४ मा आफ्नै देशमा आयोजित विश्वकपको सेमिफाइनलमा ब्राजिल जर्मनीसँग ७-१ को लज्जास्पद स्कोरले पराजित भएको थियो। ब्राजिलियन फुटबल इतिहासमा यसलाई 'मिनेइराओको आँसु' भनिन्छ।

४४. प्रविधिको प्रवेश (Goal-line Technology): सन् २०१४ को विश्वकपमा पहिलो पटक 'गोल-लाइन  प्रविधि' को प्रयोग गरियो, जसले बलले गोलको रेखा पार गरे/नगरेको सटीक निर्णय दिन थाल्यो।

४५. भिडियो असिस्टेन्ट रेफ्री (VAR): सन् २०१८ को रसिया विश्वकपमा पहिलो पटक VAR (Video Assistant Referee) प्रविधि भित्र्याइयो, जसले रेफ्रीका गलत निर्णयहरू सच्याउन क्रान्तिकारी परिवर्तन ल्यायो।

४६. हिउँदमा भएको पहिलो विश्वकप: सन् २०२२ को कतार विश्वकप इतिहासमै पहिलो पटक जुन-जुलाईको सट्टा कतारको अत्यधिक गर्मी छल्न नोभेम्बर-डिसेम्बर (जाडो महिना) मा आयोजना गरिएको थियो।

४७. सर्वाधिक गोल भएको संस्करण: सन् २०२२ को कतार विश्वकपमा कुल १७२ गोल भए, जुन इतिहासकै एउटै संस्करणमा भएको सबैभन्दा बढी गोल संख्या हो।

४८. पहिलो महिला रेफ्री: सन् २०२२ को विश्वकपमा फ्रान्सकी स्टेफानी फ्रापार्ट (Stéphanie Frappart) पुरुष विश्वकपमा रेफ्रीको भूमिका निभाउने इतिहासकै पहिलो महिला बनिन्।

४९. कार्डको वर्षा भएको खेल: सन् २००६ को विश्वकपमा पोर्चुगल र नेदरल्यान्ड्सबीचको खेल खेलकुद इतिहासकै सबैभन्दा हिंस्रक खेलमध्ये एक बन्यो, जसमा रेफ्री भ्यालेन्टिन इभानोभले १६ पहेँलो र ४ रातो कार्ड देखाएका थिए। यसलाई 'ब्याटल अफ न्युरेम्बर्ग' भनिन्छ।

५०. ४८ देशको नयाँ युग: २०२६ को विश्वकप फुटबलको इतिहासमा नयाँ मोड हाे, किनकि यसमा इतिहासमै पहिलो पटक टोलीहरूको संख्या ३२ बाट बढाएर ४८ पुर्‍याइएकाे छ र यो तीनवटा देश (अमेरिका, क्यानडा र मेक्सिको) ले संयुक्त रूपमा आयोजना गरेका छन्र।

विश्वकप फुटबल केवल ९० मिनेटको खेल मात्र होइन, यो इतिहासको एउटा यस्तो जीवित दस्तावेज हो जसमा हरेक चार वर्षमा नयाँ पानाहरू थपिँदै जान्छन्। सन् १९३० को सामान्य सुरुवातदेखि २०२६ को ४८ देशको महाकुम्भसम्म आइपुग्दा यो खेलले विश्वलाई भावना र भ्रातृत्वमा जोड्ने काम गरेको छ।

तपाईँलाई यी ५० वटा ऐतिहासिक एवं प् तथ्यहरूमध्ये सबैभन्दा रोचक कुन लाग्यो? तल कमेन्ट बक्समा आफ्नो विचार पक्कै साझा गर्नुहोला र यो लेख आफ्ना फुटबल प्रेमी साथीहरूलाई सेयर गर्न नभुल्नुहोला!