"मध्य पुर्वकाे भुमी हरेक उन्मत्त साम्राज्यहरूकाे पतनकाे लागी चिहान हाे ।"

 इतिहासको छातीमा कोरिएको एउटा निर्मम सत्य छ— जसले मध्यपूर्वको बालुवामाथि आफ्नो साम्राज्यको झण्डा गाड्ने दुस्साहस गर्‍यो, त्यो अन्त्यमा यहीँको माटोमा सधैँका लागि दफन भयो। मेसोपोटामियाका प्राचीन शासकदेखि अलेक्ज्याण्डर द ग्रेट, अजेय मानिएका रोमन, अटोमन, विश्वभर साम्राज्य फैलाएको बेलायत हुँदै सोभियत संघसम्मका महाशक्तिहरूले यो भूगोललाई मुठ्ठीमा राख्ने सपना देखे। तर, ती सबैका सपनाहरू यहाँको तातो हावामा खरानी बने। त्यसैले त भूराजनीतिको क्रूर शब्दकोशमा पश्चिम एसिया र मध्यपूर्वलाई 'साम्राज्यहरूको चिहान' (Graveyard of Empires) भनिन्छ।

आखिर किन बन्छन् महाशक्तिहरू यहाँ निरीह? उत्तर यहाँको अभेद्य भूगोल र अदम्य राष्ट्रवादमा लुकेको छ। आधुनिक हतियारले सुसज्जित सेनाहरू यहाँको विकट मरुभूमि र छापामार युद्धनीतिसामु घुँडा टेक्न बाध्य हुन्छन्। बाह्य हस्तक्षेपविरुद्ध यहाँका जनताको नसा–नसामा बग्ने धार्मिक र सांस्कृतिक विद्रोहको ज्वालाले विदेशी बुटहरूलाई कहिल्यै लामो समय टिक्न दिँदैन। यो भूगोल छद्म युद्ध (Proxy War) को यस्तो भुमरी हो, जहाँ एउटा शक्तिले पाइला टेक्नासाथ अर्को शक्तिले बारुदको सुरुङ ओछ्याइसकेको हुन्छ।

उन्नाइसौँ शताब्दीमा हजारौँ बेलायती सेना अफगान हिउँमा कठ्यांग्रिएर मारिनु वा दशक लामो रक्तपातपछि सोभियत 'लाल सेना' ले रित्तो हात फर्कनु यसका जिउँदा प्रमाण हुन्। इराकको खण्डहर होस् वा सिरियाको रक्तपात— इतिहासले महाशक्तिहरूको पतनको त्यही कथा बारम्बार गाइरहेको छ।

र, आज इतिहासको त्यही क्रूर चक्र फेरि दोहोरिएको छ।

आधुनिक हतियार र प्रविधिको शिखरमा बसेको सर्वशक्तिमान अमेरिका, इरानको चट्टानी भूमिबाट 'रगतमा चोबिएको खाली हात' लिएर फर्कन बाध्य भएको छ। इरानको सत्ता ढाल्ने र आणविक केन्द्रहरूलाई सधैँका लागि ध्वस्त पार्ने अमेरिकी 'अधिकतम दबाब' र सैन्य दम्भ अन्ततः बालुवाको महल साबित भयो। इजरायलसँगको सहकार्यमा गरिएको व्यापक सैन्य प्रहारले इरानलाई घुँडा टेकाउनुको साटो मध्यपूर्वलाई नै एउटा अकल्पनीय संकटमा धकेलिदियो।

हर्मुज जलडमरूमा मडारिएको युद्धको कालो बादलले विश्व अर्थतन्त्रलाई त्राहिमाम् बनायो। तर, युद्धको धुवाँ फाट्दै जाँदा यथार्थ छर्लङ्ग भएको छ— न अमेरिकाले इरानलाई झुकाउन सक्यो, न त यस क्षेत्रमा आफ्नो रणनीतिक प्रभुत्व नै जोगाउन सक्यो। उल्टै, वासिंटनको भरपर्दो मानिएका साउदी अरब र यूएई जस्ता खाडी राष्ट्रहरूले समेत अमेरिकी सुरक्षा 'छाता' मा प्वाल परेको महसुस गर्दै आफ्नै स्वायत्तता र क्षेत्रीय गठबन्धनको बाटो रोज्न थालेका छन्। यो अमेरिकाका लागि केवल एउटा सैन्य असफलता मात्र होइन, वर्षौंदेखि जरा गाडेको कूटनीतिक र भूराजनीतिक प्रभुत्व चुरचुर भएको ऐना पनि हो।

आधुनिक क्षेप्यास्त्र र स्टिल्थ फाइटर जेटहरूले भौतिक संरचना भत्काउन सक्लान्, तर कुनै पनि देशको माटोको स्वाभिमानलाई भत्काउन सक्दैनन्। इरानको भूमिबाट अमेरिकाको यो रक्ताम्य र रित्तो फिर्तीले अलेक्ज्याण्डरदेखि अमेरिकासम्मले नजरअन्दाज गरेको एउटै सत्यलाई फेरि उजागर गरेको छ— मध्यपूर्वलाई बम र बारुदको उन्मादले होइन, सार्वभौमसत्ताको सम्मानले मात्र सन्तुलनमा राख्न सकिन्छ। नत्र, यो भूमिले आफ्नो छातीमा साम्राज्यहरूको चिहान खन्न कहिल्यै छोड्ने छैन र फेरी त्यही भन्नुपर्ने हुन्छ, "मध्य पुर्वकाे भुमी हरेक उन्मत्त साम्राज्यहरूकाे पतनकाे लागी  चिहान हाे ।"

स्रोत: अनलाइन सामाग्रीहरूको सहयोगमा।